Memarblog معماربلاگ

وبلاگ تخصصی معماری

ساروج

September30

ساروج در گذر زمان

ساروج یکی از مصالح قدیمی مصرف شده در ایران و بعضی کشورهای کنار خلیج فارس می‌باشد که تاریخ شروع کاربرد دقیق آن را نمی‌توان حدس زد ولی نمونه‌هایی ۷۰۰ ساله از ساروج هم‌اکنون در نقاط مختلف ایران یافت می‌شوند. از کشورهای دیگری که ردپایی از ساروج در آن یافتیم و در دانشگاههای آن نیز، به ساروج به عنوان یک ملات نگریسته می‌شود، کشور عمان می‌باشد که در دانشگاه «سلطان قابوس» ، حتی مقاله‌هایی نیز در این زمینه ارائه گردیده است. آخرین باری که در ایران از ساروج استفاده شده حدود هشتاد سال قبل و در ابتدای دوره پهلوی بوده که از این تاریخ به بعد این ملات کلا به فراموشی سپرده شده و از صحنه معماری ایران حذف گردیده است و فقط در کتب مصالح به آن اشاره شده‌است.

sarooj.jpg

کاربردهای ساروج

ساروج با توجه به خاصیت اصلی آن یعنی نفوذپذیری بسیار اندک به عنوان روکش سازه‌هایی که در تماس مستقیم با آب بوده‌اند مانند آب‌انبارها ، حوضها ، حمامها و … مورد استفاده قرار گرفته است.

ساروج با توجه به نحوه اجرای آن از سطحی بسیار بسیار صاف و براق برخورداراست که این ظاهر ساروج ، باعث استفاده از آن در امر تزئینات ساختمان گردیده.

مواد تشکیل دهنده ساروج

بدنه اصلی ساروج از ترکیب آهک با سیلیس فعال شکل می‌گیرد. نکته مهم در اینجا فعال بودن سیلیس می‌باشد که به سیلیس آمورف یا بی‌شکل معروف است چرا که ساختمان آن بلوری نمی‌باشد. در گذشته برای تامین سیلیس از خاکستری که در محل با سوزاندن فضولات حیوانی حاصل می‌شد استفاده می‌کردند که امروزه می‌توان از جایگزینهایی مانند سیلکافوم (میکروسیلیس) استفاده کرد. یکی از معایب اصلی ساروج خاصیت کاهش حجم آن می‌باشد که با توجه به کاربرد ساروج در امر پوشش ، این خاصیت باعث ترک خوردگی در سطح و در نتیجه ایجاد اختلال در نقش اصلی آن یعنی نفوذناپذیر کردن سطح می‌شود. برای کاهش اثرات این خاصیت مخرب، در گذشته از الیاف طبیعی که شامل الیاف گیاهی مانند لوئی که از نوعی نی بدست می‌آمده و همچنین الیاف حیوانی مانند پشم بز و شتر و یا گاهی موی سر انسان ، استفاده می‌شده است. امروزه می‌توان از الیاف مصنوعی مانند الیاف پلیمری ، فلزی و یا شیشه‌ای بجای الیاف مصنوعی استفاده کرد. در بعضی مواقع که مواد اصلی تشکیل دهنده ساروج کمیاب بوده و یا گاهی برای بدست آوردن ساروجهایی با خاصیتهای مختلف از ماسه ریز دانه استفاده می‌شده است ولی این ماسه کارآیی ملات را پایین می‌آورده که برای جبران آن از خاک رس استفاده می‌شده است. گاهی مواد افزودنی خاصی مانند تخم مرغ به ساروج اضافه می‌شده که فقط باید با آزمایش اثرات دقیق آن را تعیین نمود.

ساروج از ابتکارات معماران ایرانی در دوران بسیار کهن است. برای ساختن آن نخست خاک رس و آهک را به نسبت شش و چهار مخلوط می‌کنند و گلی سفت می‌سازند و دو روز آن را ورز می‌دهند. بعد، قسمتی از خاکستر کوره‌های حمام را با مقداری مواد الیافی لوئی (تخم و پرزهای نوعی نی است) به آن اضافه می‌کنند و مخلوط تازه را با چوبهایی به قطر ده سانتیمتر می‌کوبند تا به خوبی باهم عجین شوند.

در دروان گذشته، ساروج از اهمیت خاصی برخوردار بوده و جهت ساختن حوض ، پل، آب انبار، برکه گرمابه و بنای خانه و سد کاربرد داشته‌است. ساروج یکی از مصالح قدیمی مصرف شده در ایران و بعضی کشورهای کنارهٔ خلیج فارس می‌باشد که تاریخ شروع کاربرد دقیق آن را نمی‌توان حدس زد، ولی نمونه‌هایی ۷۰۰ ساله از ساروج هم‌اکنون در نقاط مختلف ایران یافت می‌شوند.

از کشورهای دیگری که ردپایی از ساروج در آن یافت می‌شود، کشور عمان و همچنین کشور یمن است. در دانشگاه‌های کشور عمان، به ساروج به عنوان یک ملات نگریسته می‌شود – در دانشگاه «سلطان قابوس»، در کشور عمان- و حتی مقاله‌هایی نیز در این زمینه ارائه گردیده‌است. آخرین باری که در ایران از ساروج استفاده شده حدود هشتاد سال قبل و در ابتدای دوره پهلوی بوده که از این تاریخ به بعد این ملات کلا به فراموشی سپرده شده و از صحنه معماری ایران حذف گردیده‌است و فقط در کتب مصالح به آن اشاره شده‌است. در افغانستان هم اکنون از این ملات استفاده می‌شود.

برای مثال در سال ۱۳۸۴ برای تعمیر و بازسازی باغ بابر در کابل هنگام ساخت حوضچه و آب نمای پلکانی از ساروج استفاده شده‌است. برای این منظور بر محیط دایرهای به قطر ۱۰ متر مربع چاله‌ای به پهنای نیم متر و عمق نیم متر کنده و داخل آن مصالح لازم شامل خاکستر، آهک، ماسه ریز،خاک سرخ و آب ریخته و سپس چرخ سنگی (مشابه لاستیک خودرو در نظر بگیرید)که توسط چند نفر با طناب کشیده و داخل گودال نیم متری چرخانده می‌شد و یک نفر پس از عبور چرخ سنگی مصالح کوبیده شده را با بیل زیر و رو می‌کرد تا دو باره چرخ سنگی از روی آن بگذرد و به این ترتیب مدت زیادی ملات ورز داده می‌شد.

سپس ملات آماده در محل آن استفاده و روی آن گونی خیس می‌انداختند. استاد کاران افغان معتقد بودند این ملات از سیمان محکم تر است.آنها با وجود در دسترس بودن سیمان برای ساخت حوض آب با زحمت زباد تهیه ساروج را برگزیده‌اند.

sarooj2.jpg

چاه ساروجی

sarooj3.jpg

دیوار ساروجی در نهر مهران

sarooj4.jpg

دیوار ساروجی

sarooj5.jpg

حمام ساروجی

sarooj6.jpg

حوضچه ساروجی

برگرفته شده از سایت : http://www.daneshema.com

15 Comments to

“ساروج”

  1. Avatar December 20th, 2012 at 12:56 pm alireza Says:

    سلام دوست عزیز از شما یه خواهش دارم اگه هر کدام از شما می دونید چطور میشه ساروج رو خرد یا تجزیه کرد به من یاد بدین خواهش می کنم من خیلی بهش نیاز دارم


  2. Avatar December 20th, 2012 at 12:59 pm alireza Says:

    خواهش می کنم به من کمک کنین من روش تخریب و تجزیه ساروج رو احتیاج دارم لطفا به ایمل من اگه می تونید بفرستین خواهش.


  3. Avatar January 2nd, 2013 at 12:36 am reza Says:

    .لطفا به ایمیلم بفرستید
    سلام.ببخشید من هم میخوام روش تجزیه و خرد کردن اون رو بدونم.


  4. Avatar January 8th, 2014 at 12:08 am Www.mojtabadostkam@gmail.com Says:

    سلام؟ من میخواستم نحوه کندن وتخریب ساروج را بودنم لطفا مرا راهنمایی کنید


  5. Avatar January 10th, 2014 at 6:09 pm Www.mojtabadostkam@gmail.com Says:

    سلام دوست گرامی با من در تماس باش،تا راهنماییت،کنم


Pages: « 1 [2] Show All

Email will not be published

Website example

Your Comment:


1 × = five

  • Recent Comments:

    • مجید: با سلام میشه مطلب رو برام ایمیل کنید واقعا جالب و مفید است
    • nazanin: saghfe khonam faghat to ashpaz khone va doresh halozhen khorde dore salone pazirai halozhen nadaram be...
    • nazanin: salam moblemane man sefide sadafiye estile ba mizo payehaye talai farsham kerem ghahveiye nahar khoriam to...
    • nargess: وبلاگ زیبایی دارید.چیدمان جالبی هم داره.اگر طراحی خودتونه واقعا نشاندهنده طراح بودنتونه. واگرهم فقط...
    • nazani: salam.man y komak azatun dashtam.ye tarahi az sait plan daneshgah mikhastam.harchi migardam chizi peyda...
    • zahra: slm.mataleb jaleb bod mamnun
    • sajad: سلام.اوه همه که دانشجون.منم سال دیگه دانشو میشم.سایتد خیییییییییییلی قشنگه.همچنین مطلبد.فقط اگه عکس یماکت یا...
    • samane: سلام مبلمان و ميز توي هالم قهوه ايه و فرش هم گردويي، . والان پرده و كوسن رو چه رنگي بگيرم كه خونه از حالت...
    • mahsa: سلام ، سیستم من نور های هالوزن رو مرج نمیکنه. چکار کنم
    • kiana: salam matalebe jalebi bud vaghaan. agar emkane mail hast,mamnoon misham baraye man ham beferestid.